محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1649

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

مثالش شاعر گويد : [ بيت ] گر نفسى نفس بفرمان تست * كفش بياور كه بهشت آن تست گوشزد - كنايه از سخنى كه يك بار به گوش « 1 » رسيده باشد [ 1 ] . گوش شدن كنايه از خاموش بودن باشد و نيك استماع كردن [ 2 ] . مثال شيخ سعدى گويد : [ بيت ] برآشفت عابد كه خاموش باش * تو مرد سخن نيستى گوش باش كيسه بصابون زدن - كنايه از خالى كردن كيسه بود و آنچه در آنست خرج كردن . مثالش خاقانى گويد : [ بيت ] خاقانى از چشم و زبان ، پيش تو شد گوهرفشان * تو عمر او را هر زمان ، كيسه بصابون مىزنى باب اللام لعاب گوزن - كنايه از روشنائى صبح و برق آفتاب باشد [ 3 ] . مثالش خاقانى گويد : [ بيت ] بر كوه چون لعاب گوزن اوفتد ز صبح * هوئى گوزن‌وار بصحرا برآورم لگام‌ريز - كنايه از شتاب كردن و بسرعت رفتن سواران باشد [ 4 ] . مثالش امير خسرو گويد : [ بيت ] مىريخت از لگام براقش چو برق نو * زينسان لگام‌ريز شه آمد بشهردر لب سپيد كردن - تبسم كردن باشد . مثالش سيد حسن غزنوى گويد : [ بيت ] زان تالبى سپيد كند هر سيه‌زبان * دردا كه چون زبان قلم گشت دفترم

--> ( 1 ) - « س » : بكوس . ( 1 ) و نيز سخنى كه بشخصى بگويند تا وقتى از اوقات ديگر به كار آن شخص با ديگرى آيد . ( برهان ) . ( 2 ) برهان ندارد . ( 3 ) و كنايه از برف و شبنم و نوعى از ترياك سفيدفام نيز هست كه بر كوه و كاه و مانند آن نشيند . ( برهان ) . ( 4 ) جلوريز ( برهان ) .